Dakdekker verstevigt een gording met een nieuwe balk

Gordingen versterken of vervangen: zo pakt u het goed aan

Een gording die doorhangt, kraakt of zacht aanvoelt bij de oplegging kunt u in de meeste gevallen versterken. Daarvoor moet eerst duidelijk zijn waarom hij doorbuigt en hoeveel. Een te slappe maar gezonde balk wordt opgedikt of krijgt een extra steunpunt. Een balk die over een groot deel is aangetast door rot of insecten vervangen we. Klosjes en dwarshoutjes lossen het probleem niet op. Het juiste antwoord begint met een meting en een vakkundige beoordeling van de hele kap. Een gratis dakinspectie door een ervaren dakdekker is daarvoor de logische eerste stap. Hieronder leest u hoe wij het aanpakken, met de normen en de keuzes die erbij horen.

Wellhuis Dakwerken
Laat uw gordingen vakkundig beoordelen
Wellhuis Dakwerken beoordeelt dakconstructies en pakt reparaties en renovaties aan met ervaren vakmensen en heldere communicatie.

Bezoeken

Kort samengevat

  • Een houten dakconstructie mag volgens de gangbare eis ongeveer 1/250 van de overspanning doorbuigen. Bij een gording van 3,7 meter is dat circa 15 millimeter.
  • Versterken kan op twee beproefde manieren: een nieuwe balk verlijmen en vastbouten tegen de oude gording, of een nieuwe gording ernaast plaatsen op balkschoenen. Een extra steunpunt is een derde optie.
  • Vervangen is nodig als rot of insecten de balk over een groot deel hebben aangetast, of als een eerdere ingreep de gording heeft doorgezaagd.
  • Isoleert u het dak of legt u zonnepanelen? Laat dan eerst controleren of de gordingen het extra gewicht kunnen dragen.
  • Bij een doorzakkende nok, een gevel die naar buiten wijkt of verse boorgaatjes van insecten moet u direct laten kijken.

Inhoudsopgave

Wat een gording doet in uw dak

Een gording is een horizontale balk die evenwijdig aan de nok in het dakvlak ligt. Hij draagt alles wat erop ligt: het dakbeschot, de tengels, de panlatten en de pannen. Aan de uiteinden rust een gording op de bouwmuren, op een spant of op een stalen ligger. In veel Nederlandse woningen van voor 1975 is het hele hellende dak zo opgebouwd. Er liggen dan drie tot vijf gordingen per dakvlak, van muur tot muur.

In een studie naar zulke kappen van voor 1975 ging het Nationaal Kenniscentrum Biobased Bouw uit van gordingen van 63 x 150 mm, met een overspanning van maximaal 3,7 meter en een onderlinge afstand van 1,05 meter. Die maten ziet u in de praktijk veel terug. Ze laten ook zien dat zo’n gording niet veel reserve heeft. Een balk die decennia goed functioneerde, kan na een verbouwing of een lekkage ineens te zwak blijken.

Zo herkent u een verzwakte of doorgezakte gording

De meeste mensen merken het eerst van buitenaf. Het dakvlak ligt niet meer strak, maar golft tussen de steunpunten. Vanaf de overkant van de straat ziet u soms een lichte kuil halverwege het dak. Binnen op zolder ziet u andere signalen:

  • De gording buigt zichtbaar door als u erlangs kijkt.
  • Het beschot of de plaatbekleding tussen de gordingen scheurt of laat los.
  • Bij de oplegging in de muur is het hout donker, zacht of brokkelig.
  • Er zitten kleine ovale gaatjes in het hout met boormeel eronder.
  • Verbindingen met spanten of muurplaten zijn losgeraakt.
  • De dakpannen verschuiven, of er ontstaan lekkages op plekken waar het dak eerst droog was.

Wilt u weten hoeveel de gording doorbuigt? Span dan een strakke draad van het ene steunpunt naar het andere en meet halverwege de afstand tot de onderkant van de balk. Dat geeft een eerlijk beeld. Op het oog lijkt een gording vaak erger of juist minder erg dan hij is.

Wanneer is doorbuiging te veel?

Voor daken geldt in Nederlandse constructieberekeningen een doorbuigingseis van 0,004 keer de overspanning. Dat is 1/250 van de lengte tussen de steunpunten. Een rekenvoorbeeld: bij een gording van 3,7 meter is de grens 3.700 x 0,004 = 14,8 millimeter. Meet u daar 25 millimeter, dan is er werk aan de winkel. Meet u 10 millimeter, dan valt het binnen de marge.

Dat een dak zichtbaar doorbuigt, betekent dus niet automatisch dat er een ernstig gebrek is. In een arbitragezaak over een dakconstructie gold voor een overspanning van ongeveer 5,7 meter een maximum van 22,8 millimeter. De gemeten 19 millimeter viel daarbinnen. Meten voorkomt dus onnodig breekwerk en onnodige zorgen.

De doorbuiging zelf is wel maar een deel van het verhaal. Een gording die binnen de norm blijft maar bij de oplegging rot is, is gevaarlijker dan een gezonde balk die iets te veel doorhangt. Daarom kijken we altijd naar de hele kap en niet alleen naar één balk.

Wanneer is doorbuiging te veel?

De oorzaken achter een zwakke gording

In onze praktijk zien we vijf oorzaken steeds terugkomen.

Een te grote overspanning. Oudere kappen zijn vaak krap gedimensioneerd. Hout kruipt in de loop der jaren: onder blijvende belasting zakt het langzaam verder door. Na zestig jaar ziet u dat terug als een golvend dakvlak.

Extra gewicht. Zwaardere pannen, een nieuwe isolatielaag of zonnepanelen leggen meer last op de gordingen. Het kenniscentrum noemt het vaak nodig om gordingen op te dikken als er inblaasisolatie in het dak komt. In hun berekeningen hielden ze ook rekening met zonnepanelen van maximaal 20 kg/m². Die situatie komt vaak voor: een woning wordt verduurzaamd en daarna blijkt de kap het extra gewicht niet goed aan te kunnen.

Vocht en houtrot. Een lekkende pan, een verstopte goot of condens achter de isolatie maakt het hout vochtig. Rot begint meestal bij de oplegging in de muur, precies waar de gording zijn kracht kwijt moet. Lees hoe u rot in een houten dakconstructie herkent en laat herstellen. Ook de manier van isoleren telt mee. Isolatie die direct tegen de constructie zit en vocht vasthoudt, kan schade geven. Dat speelt bijvoorbeeld bij spuitschuim op metalen daken. Goede luchtcirculatie op zolder helpt om het hout droog te houden. Over ventilatie op zolder nabrengen bestaan verschillende systemen.

Vocht schade aan gording bij een gemetselde muur

Insecten. De huisboktor is in Nederland de bekendste houtaantaster in kappen. Ovale uitvlieggaten en boormeel zijn de signalen. De larven eten het hout van binnenuit op, zodat de balk er van buiten nog goed uit kan zien.

Een ingreep zonder ondersteuning. Bij het plaatsen van een dakkapel of dakraam wordt een gording soms doorgezaagd zonder dat er een raveling of extra ondersteuning komt. Een raveling is een balkenkader dat de krachten om de opening heen leidt. Zonder die raveling hangen beide stukken gording los in het dak. Doorbuigen en doorzakken is dan een kwestie van tijd.

Hoe dringend is het?

Wat u zietWat het meestal betekentAdvies
Kraken bij wind of temperatuurwisseling, geen vervormingHout dat werkt in een kap die al jaren zo staatIn de gaten houden, meten en foto’s maken
Zichtbare doorbuiging van één of meer gordingenTe weinig draagkracht of beginnende kruipBinnen enkele maanden laten beoordelen
Zacht of donker hout bij de opleggingHoutrot, vaak door een lekkageLaten inspecteren en de lekkage stoppen
Ovale gaatjes met vers boormeelActieve aantasting door insectenDirect laten onderzoeken
Doorzakkende nok of gevel die naar buiten wijktDe kap duwt de muren uit elkaarDirect een vakman laten komen
Kap zwaarder gemaakt zonder controleOnbekende overbelastingDirect laten controleren

Het zesde punt in de tabel vergeten mensen vaak. Of de gevel naar buiten wijkt, ziet u met een schietlood langs de buitengevel. Staat het bovenste deel verder naar buiten dan de voet, dan drukt de kap de muur weg. Dat vraagt om snelle actie. Meer over dit beeld leest u op onze pagina over een doorgezakte dakconstructie.

Gordingen versterken: de methoden die werken

Is het hout gezond en is de gording alleen te slap, dan is versterken bijna altijd de beste keuze. Het is minder ingrijpend dan vervangen en de pannen kunnen vaak blijven liggen. Het werk gebeurt grotendeels vanaf de zolder. Er zijn drie beproefde manieren.

1. Opdikken met een verlijmde en geboute balk

Tegen de bestaande gording komt een nieuwe balk, over de volle lengte. De balk wordt volledig verlijmd en daarnaast mechanisch vastgezet. In de details van het kenniscentrum gebeurt dat met bouten M12 om de 200 mm. Oude en nieuwe balk werken dan samen als één dikkere gording.

Voordeel: veel extra stijfheid op weinig ruimte. De zolder wordt nauwelijks kleiner. Nadeel: de nieuwe balk moet over de hele lengte goed aansluiten. Een kromme oude gording drukken we daarom eerst terug in lijn voordat we gaan lijmen. Dat vraagt om stempels, geduld en precisie.

2. Een nieuwe gording naast de oude

Bij de tweede methode komt er een nieuwe gording tegen de bestaande, zonder dat de twee aan elkaar vastzitten. De nieuwe balk krijgt eigen metalen balkschoenen aan de wanden. Daarover komen rachels: lichte latten die voorkomen dat de balk zijdelings wegkantelt. Constructeurs noemen dat wegkantelen ‘kippen’.

Voordeel: u bent minder afhankelijk van de staat van de oude balk. Ook het hakwerk in het metselwerk blijft beperkt. Nadeel: de balkschoenen moeten goed verankeren in de muur. Bij oud of zacht metselwerk vraagt dat extra aandacht.

3. Een extra steunpunt

Soms is de overspanning gewoon te groot. Dan halveert een extra steunpunt halverwege de vrije lengte, en de doorbuiging daalt sterk. Dat steunpunt kan een nieuw spant zijn, een stalen ligger of een staander op een dragende ondergrond. Het nadeel is ruimte: een staander of spant staat midden op zolder. Ook moet de kracht ergens naartoe. Een staander op een houten zoldervloer verplaatst het probleem alleen maar naar die vloer.

Wat niet werkt

Een klosje tussen gording en beschot of een dwarshoutje tussen twee gordingen maakt de balk niet sterker. Het verdeelt hooguit de last een beetje anders. Inkepen, bijvoorbeeld om isolatie of leidingen kwijt te kunnen, mag alleen ondiep en bij de oplegging. Nooit in de onderkant halverwege de overspanning: daar is de balk het zwaarst belast. We zien regelmatig zolders waar zo’n goedbedoelde ingreep de gording juist zwakker heeft gemaakt.

Wanneer een gording vervangen nodig is

Vervangen is de juiste keuze als de balk zelf niet meer te redden is. Daarvan is sprake als:

  • rot of insecten de doorsnede over een flink deel van de lengte hebben aangetast;
  • de gording bij de oplegging zo is vergaan dat er geen goede steun meer is;
  • er langs de vezel scheuren in de balk lopen die de draagkracht aantasten;
  • een eerdere verbouwing de gording heeft doorgezaagd en herstellen meer werk is dan vervangen.

Is alleen het uiteinde bij de muur rot, dan kan het rotte deel er soms uit. We plaatsen dan een nieuw stuk met een stevige verbinding of een nieuwe oplegging. Het rotte hout halen we altijd volledig weg, en de oorzaak van het vocht pakken we eerst aan. Anders begint het probleem gewoon opnieuw.

Zo verloopt een vervanging veilig

  1. Oorzaak vaststellen. Waar komt het vocht vandaan, zijn de insecten nog actief, wat is er eerder aan de kap veranderd? Zonder antwoord hierop is een nieuwe balk weggegooid geld.
  2. Tijdelijk ondersteunen. Voordat er iets wordt verwijderd, nemen stempels de last over. Dat geldt voor het dakvlak en voor de gordingen ernaast. Deze stap overslaan is het gevaarlijkste wat u kunt doen.
  3. Dak ontlasten. Afhankelijk van de situatie halen we een deel van de pannen en panlatten weg. Zo werkt u veilig en komt de nieuwe balk goed in lijn.
  4. Oude gording eruit, opleggingen herstellen. De sparingen in de muur maken we schoon en herstellen we waar nodig. Een nieuwe gording op slecht metselwerk is geen goede oplossing.
  5. Nieuwe gording plaatsen. Met de juiste afmeting en houtkwaliteit, goed opgelegd en verbonden met spanten en beschot.
  6. Dak sluiten en controleren. Panlatten en pannen terug, aansluitingen waterdicht. Daarna meten we of het dakvlak weer strak ligt.

Dit is timmerwerk en dakwerk tegelijk. Daarom is het verstandig om het door één partij te laten doen die beide beheerst. Zo hoeft niemand te wachten op een ander en ligt het dak niet langer open dan nodig.

Normen, berekening en regels

Voor een kleine reparatie met dezelfde balkmaat is meestal geen berekening nodig. Verandert u de belasting op het dak of de manier waarop het dak draagt, dan wel. Denk aan isolatie, zonnepanelen, een dakkapel of een extra steunpunt. Een constructeur rekent dan na of de gordingen voldoen.

Voor bestaande gebouwen werkt hij met NEN 8700. Dat is de norm voor de constructieve veiligheid van bestaande bouwwerken bij verbouwen en afkeuren, met NEN 8701 voor de belastingen. Het uitgangspunt in het Besluit bouwwerken leefomgeving is dat een bouwwerk bestand is tegen de krachten die tijdens het gebruik optreden. Bij verbouw geldt het niveau ‘verbouw’ uit NEN 8700.

Een interessant punt uit de praktijk: bij gordingen is de doorbuiging vaak het probleem, niet de sterkte. In een controle van een bestaande dakconstructie met overspanningen van 3,70 en 2,85 meter was de doorbuiging maatgevend. De windbelasting in windgebied I bleek de zwaarste belasting. Windgebied I is de kuststrook en het noordwesten van het land. Voldoet een profiel niet, dan volgt een herberekening met uitgangspunten voor dat specifieke project, en zo nodig extra versterking.

Twijfelt u of uw verbouwing een vergunning of melding nodig heeft? Vraag dat dan na bij uw gemeente voordat het werk begint. Bij een vereniging van eigenaars hoort het dak bovendien meestal bij de gemeenschappelijke delen. Een besluit van de VvE en een duidelijk inspectierapport voorkomen dan discussie achteraf.

Waar de kosten van afhangen

Een eerlijke prijs is pas te geven als we de kap hebben gezien. Deze factoren bepalen het bedrag:

  • Versterken of vervangen. Opdikken vanaf de zolder is meestal minder werk dan een gording vervangen, waarvoor het dak deels open moet.
  • Aantal en lengte van de gordingen. Eén doorhangende balk is iets anders dan een complete kap.
  • Bereikbaarheid. Een open zolder werkt sneller dan een afgetimmerde zolder waar eerst wanden en isolatie uit moeten.
  • Staat van de opleggingen. Herstel van metselwerk of nieuwe balkschoenen komt erbij.
  • De oorzaak. Een lekkage, een verstopte goot of een insectenprobleem moet ook worden opgelost.
  • Rekenwerk. Gaat u verzwaren, dan hoort een berekening bij het werk.
  • Combineren. Gaat het dak toch open voor isolatie of nieuwe pannen? Dan is het voordeliger om de gordingen in dezelfde ronde te versterken dan later opnieuw te beginnen.

We adviseren niet automatisch de grootste ingreep. Volstaat het opdikken van twee gordingen, dan doen we dat. Een volledige dakrenovatie komt pas in beeld als de kap echt aan het einde van zijn leven is.

Laat uw gordingen beoordelen

Ziet u een golvend dakvlak of twijfelt u over de draagkracht voordat u gaat isoleren? Vraag dan onze gratis dakinspectie aan. Die is vrijblijvend en mogelijk in heel Nederland. We kijken naar de gordingen, de opleggingen, het hout en de oorzaak van de schade. Daarna hoort u welke aanpak past.

Wellhuis Dakwerken

Wij hebben meer dan 35 jaar ervaring met dakwerken en voeren zowel het timmerwerk rond de dakconstructie uit als de reparatie en renovatie van hellende daken. U krijgt te maken met vakmensen die het werk zelf doen, een heldere planning en duurzaam werk met garantie. Dat geldt voor huiseigenaren, bedrijven, vastgoedbeheerders en verenigingen van eigenaars. U kunt uw dakinspectie direct aanvragen.

Onze kijk op gordingen versterken

Een gording die doorhangt, is bijna nooit het hele verhaal. Meestal is hij het gevolg van iets anders: een lekkage die jaren onopgemerkt bleef, een dakkapel die ooit zonder raveling is geplaatst, of isolatie en panelen die erbij kwamen zonder dat iemand naar de kap keek.

Daarom beginnen wij nooit met de balk zelf, maar met de vraag waarom hij zo ligt. Pas als dat duidelijk is, kiezen we de aanpak. Dat kan opdikken zijn, een extra steunpunt of een nieuwe gording. Zo voorkomt u dat u over vijf jaar opnieuw op zolder staat.

We merken ook dat steeds meer mensen hun dak verduurzamen. Dat is een goede stap. Laat de gordingen dan wel in dezelfde ronde nakijken. Het dak is toch al bereikbaar, en een versterking vooraf kost veel minder dan herstel achteraf.

Wij combineren dakwerk en timmerwerk in één hand. Dat geeft rust: één aanspreekpunt, een strakke planning en een dak dat na afloop weer strak en droog ligt.

Wellhuis

Veelgestelde vragen

Kan ik een doorhangende gording zelf versterken?

Werk aan een dragende balk is constructief werk. Een fout kan het hele dakvlak laten zakken. Klosjes en dwarshoutjes helpen niet, en inkepen op de verkeerde plek maakt de balk zwakker. Laat de oorzaak en de juiste methode daarom eerst beoordelen tijdens een dakinspectie.

Moeten de dakpannen eraf om een gording te versterken?

Bij opdikken of een extra steunpunt meestal niet. Dat werk gebeurt grotendeels vanaf de zolder. Bij het vervangen van een gording halen we vaak wel een deel van de pannen en panlatten weg, zodat de nieuwe balk veilig en in lijn kan worden geplaatst.

Kan ik mijn dak isoleren als de gordingen al iets doorhangen?

Dat kan, maar laat dan eerst controleren of de gordingen het extra gewicht kunnen dragen. Bij inblaasisolatie is opdikken vaak nodig. De beste volgorde is: eerst meten en zo nodig versterken, dan isoleren.

Hoe lang duurt het versterken of vervangen van gordingen?

Dat hangt af van het aantal balken, de bereikbaarheid van de zolder en de staat van de opleggingen. Opdikken vanaf de zolder is meestal sneller dan vervangen, omdat het dak dicht kan blijven. Na de inspectie krijgt u een concrete planning.

Bronnen

Nationaal Kenniscentrum Biobased Bouw: D 5.2 Binnendakrenovatie met inblaasvezels

Officiële overheidspublicaties: constructieberekening met doorbuigingseisen (bijlage exb-2016-6646)

Aannemervak: Arbitrage, ernstige gebreken aan het dak?

NEN: Overzicht Bbl-normen

Internetconsultatie: Ontwerpbesluit bouwwerken leefomgeving

Building Balance: Controle bestaande dakconstructie met bio-based isolatie

Aanbevelingen