Ventilatiepannen plaatst u ongeveer 1 meter onder de nok, met één ventilatiepan per 1,5 meter dakbreedte. Dat is de richtlijn van dakpanfabrikant Wienerberger voor een stormbestendig dak. Toch is het aantal maar de helft van het verhaal. Een ventilatiepan werkt alleen als de lucht onder de pannen ook kan binnenkomen, bij de dakvoet, en als de pan precies past op het model dat al op uw dak ligt. Hieronder leest u hoe wij dat in de praktijk aanpakken, welke fouten we regelmatig tegenkomen en wanneer u het beter aan een dakdekker overlaat.
Kort samengevat
- Plaats ventilatiepannen ongeveer 1 meter onder de nok, om de 1,5 meter. Bij ingemortelde vorsten komen ze in de tweede rij onder de nok.
- Een lang dakvlak (meer dan 10 meter) vraagt soms extra ventilatiepannen halverwege. Ook de dakhelling en het pannentype bepalen het aantal.
- Zonder luchtinlaat bij de dakvoet en tengels van minimaal 15 mm dik doet een ventilatiepan weinig.
- Kies altijd een ventilatiepan van hetzelfde model en dezelfde kleur als uw bestaande pannen, anders lekt de aansluiting.
- Twijfelt u over vocht, condens of verschoven pannen? Laat het dak eerst beoordelen voordat u pannen gaat wisselen.
Inhoudsopgave
- Waarom een pannendak moet kunnen ademen
- Wanneer heeft u ventilatiepannen nodig?
- Hoeveel ventilatiepannen en waar op het dak?
- Eerst de onderconstructie, dan de ventilatiepan
- Zo plaatsen wij een ventilatiepan
- Veelgemaakte fouten die wij op daken tegenkomen
- Zijn ventilatiepannen verplicht?
- Ventilatie, dakramen en andere doorvoeren
- Ons standpunt
- Laat uw dakventilatie gratis beoordelen
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Waarom een pannendak moet kunnen ademen
Een pannendak werkt als een paraplu. Regen loopt eraf, maar het dak is niet luchtdicht. Wienerberger beschrijft hoe vocht via regen, mist, stuifsneeuw of condensatie onder de pannen komt. Dat vocht moet snel weer opdrogen, anders gaan panlatten, tengels en het dakbeschot op den duur rotten.
Dat drogen gebeurt door een luchtstroom tussen het onderdak en de pannen. Koele lucht komt binnen bij de dakvoet, warmt op, stijgt langs het dakvlak omhoog en verlaat het dak bij de nok. Ventilatiepannen zijn de uitgang van die luchtstroom. Zonder uitgang blijft de vochtige lucht onder de nok hangen. Dat is precies de plek waar wij bij inspecties het vaakst zwarte panlatten, schimmel en roestige schroeven aantreffen.

Er is nog een tweede reden, en die wordt vaak vergeten: storm. Dakpannen waaien niet van het dak, ze worden eraf gezogen. Volgens Wienerberger ontstaat er bij harde wind onder de pan een overdruk en boven de pan een onderdruk. Samen trekken ze de pan omhoog. Een ventilatiepan laat die overdruk onder de pannen ontsnappen, zodat de pan niet meer van twee kanten wordt belast. Goede ventilatie helpt dus ook om uw dak de herfststormen te laten doorstaan.
Wilt u meer weten over wat er onder uw pannen gebeurt? In ons artikel over dakventilatie voor een droog dak gaan we dieper in op condens en luchtstroming.
Wanneer heeft u ventilatiepannen nodig?
Bijna elk geïsoleerd pannendak heeft ventilatie aan de bovenzijde nodig. De vraag is meestal niet óf, maar hoe die ventilatie geregeld is. Bij een dak met droge nokvorsten en een ventilerende nokafwerking kan de lucht al via de nok weg. Bij daken met ingemortelde vorsten is de nok dicht en zijn ventilatiepannen de gangbare oplossing.
Bij platte dakpannen ligt het net anders. Wienerberger adviseert bij dit type pan juist ventilatiepannen te gebruiken, omdat platte pannen de nok helemaal afsluiten.
In de praktijk zien wij vier momenten waarop u er serieus naar moet kijken:
- U vervangt of renoveert het pannendak. Dit is het moment om de ventilatie meteen goed te regelen. Het dak ligt toch open en de extra kosten zijn beperkt.
- U heeft het dak (na)geïsoleerd. Isolatie houdt de warmte binnen, waardoor de ruimte onder de pannen kouder wordt. Daardoor slaat vocht sneller neer. Een dak dat vóór de isolatie prima droog bleef, kan erna gaan condenseren.
- U ziet vochtplekken, schimmel of druppels op zolder. Niet elke natte plek is een lekkage. Vaak is het condens door gebrekkige ventilatie. Dat onderscheid maken is ons vak.
- Er zijn pannen verschoven of afgewaaid na een storm. Dan is het goed om te kijken of de verankering en de drukvereffening in orde zijn.
Hoeveel ventilatiepannen en waar op het dak?
De basisregel is eenvoudig: ongeveer 1 meter onder de nok, om de 1,5 meter. Dat is de zone waar de windbelasting het hoogst is en waar ook de vochtige lucht zich verzamelt.
Een rekenvoorbeeld. Uw dakvlak is 9 meter breed, gemeten van gevel tot gevel. Bij één ventilatiepan per 1,5 meter komt u op 6 ventilatiepannen in de rij onder de nok. Heeft uw dak twee dakvlakken van gelijke breedte, dan zijn dat er in totaal 12. We verdelen ze gelijkmatig over de breedte en beginnen niet pal tegen de gevel of de kilgoot, zodat de lucht uit elk deel van het dakvlak een uitgang heeft.
Het juiste aantal hangt wel af van uw dak. De Belgische tak van Wienerberger noemt drie factoren: de dakhelling, de lengte van het dakvlak en het type dakpan. In de plaatsingsvoorschriften van dezelfde fabrikant staat bovendien dat bij dakvlakken langer dan 10 meter extra ventilatiepannen in het midden van het dakvlak nodig kunnen zijn.
| Daksituatie | Wat wij in de praktijk adviseren |
|---|---|
| Standaard pannendak, normale helling | Ca. 1 meter onder de nok, één ventilatiepan per 1,5 meter |
| Ingemortelde vorsten | Ventilatiepannen in de tweede rij onder de nok |
| Platte dakpannen | Ventilatiepannen gebruiken, omdat de nok volledig dicht zit |
| Dakvlak langer dan 10 meter (dakvoet tot nok) | Extra ventilatiepannen halverwege het dakvlak overwegen |
| Flauwe dakhelling | Aantal laten berekenen op basis van helling en pannentype |
| Zonnepanelen in de bovenste rijen | Lage ventilatiepannen die onder de panelen passen |
Meer is overigens niet automatisch beter. Elke ventilatiepan is een extra aansluiting in het dakvlak. Te veel ventilatiepannen zonder voldoende luchtinlaat bij de dakvoet levert geen betere ventilatie op. Het gaat om de balans tussen onder en boven.
Eerst de onderconstructie, dan de ventilatiepan
Dit is het deel waar het vaak misgaat. Een ventilatiepan is de uitgang, maar de lucht moet ook ergens binnenkomen en vrij omhoog kunnen stromen. De fabrikant noemt in zijn plaatsingsvoorschriften een aantal voorwaarden die wij bij elk pannendak controleren:
- Een correct geplaatst onderdak, afgedicht bij de overlappingen en bij de nok.
- Een dubbele lattenstructuur van tengels en panlatten. De latten waarlangs de lucht stroomt, moeten minimaal 15 mm dik zijn.
- Voldoende luchtinlaat bij de dakvoet: een doorlopende opening van 15 mm, een ventilerende onderlat of voldoende ventilatiepannen.
- Geen ventilatie tussen onderdak en isolatie. De luchtstroom hoort boven het onderdak, tussen onderdak en pannen. De ruimte tussen onderdak en isolatie mag nadrukkelijk niet geventileerd worden.
Die voorwaarden zijn niet alleen een kwestie van vakmanschap. Wienerberger in België koppelt zijn 30 jaar garantie op de vorstbestandheid van keramische dakpannen aan precies deze punten: onderdak, tengels van minimaal 15 mm, voldoende luchtinlaat en voldoende luchtuitlaat. Wie bezuinigt op ventilatie, zet dus mogelijk ook de garantie op zijn pannen op het spel. Kijk daarom altijd in de garantievoorwaarden van uw eigen pannenmerk.
Een situatie die we bij oudere woningen vaak zien: er liggen panlatten direct op het dakbeschot, zonder tengels. Dan is er nauwelijks ruimte voor luchtstroming. Een paar ventilatiepannen bij de nok verandert daar weinig aan. In zo’n geval is het verstandiger om bij een pannendak renovatie de hele opbouw goed te zetten.
Zo plaatsen wij een ventilatiepan
Op een bestaand dak een ventilatiepan plaatsen lijkt een klein klusje. U haalt een pan weg en legt er een andere voor terug. In de praktijk zit het werk in de voorbereiding en in de details. Zo gaan wij te werk:
- Model en kleur bepalen. We kijken welk pannenmodel op het dak ligt, inclusief merk, profiel en kleur. Een ventilatiepan moet precies in de sluiting van de omliggende pannen vallen. Bij oudere of niet meer leverbare pannen zoeken we een passend alternatief.
- Posities uitzetten. We meten het dakvlak op en zetten de posities uit op ongeveer 1 meter onder de nok, verdeeld over de breedte. Bij ingemortelde vorsten is dat de tweede rij.
- Bereikbaarheid en veiligheid regelen. Werken op een hellend dak doen wij met steiger, dakladder of hoogwerker, afhankelijk van de situatie.
- Pannen losnemen. We nemen de bestaande pan en zo nodig de omliggende pannen los, zonder het onderdak te beschadigen.
- Onderdak controleren. Als het onderdak ter plaatse van de ventilatiepan gesloten is, beoordelen we of en hoe de lucht daar weg kan. We maken het onderdak nooit zomaar open zonder te weten wat eronder zit.
- Ventilatiepan leggen en vastzetten. De ventilatiepan sluit aan op de panlat en wordt verankerd volgens de voorschriften van de fabrikant.
- Omliggende pannen terugleggen en verankeren. De pannen eromheen gaan terug in de juiste overlap en worden opnieuw vastgezet.
- Controle. We controleren of alles vlak ligt, of de sluitingen goed in elkaar vallen en of er geen kieren zijn waar regen of stuifsneeuw in kan.
Bij een nieuw dak of een volledige renovatie leggen we de ventilatiepannen gewoon mee met de rest. Pannen leggen we dan van onder naar boven, op de juiste latafstand voor het gekozen model. Die latafstand verschilt per pan en volgt uit de gegevens van de fabrikant.
Veelgemaakte fouten die wij op daken tegenkomen
Bij inspecties zien we steeds dezelfde fouten terug. Sommige zijn gemaakt door doe-het-zelvers, andere bij eerdere renovaties waar haast de overhand had.
Een ventilatiepan die niet past. Een ventilatiepan van een ander model sluit niet goed aan op de bestaande pannen. Daar ontstaat een kier waar bij slagregen water onder komt. Dat zien we soms pas jaren later terug als een natte plek op het dakbeschot.
Alleen ventilatie aan de bovenkant. Er liggen keurig ventilatiepannen onder de nok, maar bij de dakvoet is alles dichtgezet. Bijvoorbeeld door een vogelschroot dat te strak is aangebracht of door isolatie die tot in de goot doorloopt. Dan stroomt er nauwelijks lucht.
Te weinig ventilatiepannen op een lang dakvlak. De standaardregel is een uitgangspunt. Bij een lang dakvlak of een afwijkende helling rekenen we het aantal altijd na.
Onvoldoende verankering. Rond de ventilatiepan worden pannen losgenomen. Als die daarna niet goed opnieuw worden vastgezet, liggen er precies op de plek met de hoogste windbelasting losse pannen.
Gaten in het dakbeschot als ‘ventilatie’. We komen het geregeld tegen bij oudere woningen: een paar geboorde gaten boven en onder in het dakbeschot. Dat is niet genoeg om een dak duurzaam droog te houden.
Ventilatiepannen afdekken met zonnepanelen. Zonnepanelen worden soms over ventilatiepannen heen gelegd. Daarmee sluit u de uitgang af. Lage ventilatiepannen of een andere positie lossen dat op.

Zijn ventilatiepannen verplicht?
Veel klanten stellen ons deze vraag bij een nieuw pannendak. De regels voor ventilatie in gebouwen verwijzen naar normen zoals NEN 1087 voor nieuwbouw en NEN 8087 voor bestaande gebouwen. Die gaan over de ventilatie van ruimtes in een gebouw, niet over het aantal ventilatiepannen op uw dak.
Voor uw pannendak zelf telt in de praktijk vooral of het vakkundig en volgens de voorschriften van de fabrikant is opgebouwd, met voldoende luchtinlaat en luchtuitlaat. Daarnaast moet het dak stormvast zijn, met een verankering die past bij de windbelasting op uw locatie. Gaat u het dak ingrijpend aanpassen, lees dan ook ons artikel over wat zonder vergunning mag bij dakrenovatie.
Ventilatie, dakramen en andere doorvoeren
Een dakvlak bestaat zelden alleen uit pannen. Er zitten dakramen in, een schoorsteen, een ontluchting van de riolering of mechanische ventilatie. Elke doorvoer onderbreekt de luchtstroom tussen onderdak en pannen. Boven een dakraam kan de lucht niet zomaar doorstromen naar de nok.
Wie in hetzelfde dakvlak Velux dakramen laat plaatsen, doet er daarom goed aan de ventilatie meteen mee te plannen. Wij zorgen dan dat de lucht ook boven het raam een uitweg heeft, bijvoorbeeld met een ventilatiepan boven de gootstukken. Hetzelfde geldt voor een schoorsteen: tijdens een schoorsteenrenovatie kijken we meteen naar de pannen eromheen.
Ook binnenshuis speelt ventilatie een rol. Vochtige lucht uit badkamer of keuken die via een lekkende zoldervloer of een slecht afgedichte doorvoer naar boven trekt, belast de dakconstructie extra. Bij een renovatie is het verstandig om de installaties voor verwarming, ventilatie en klimaatbeheersing mee te nemen in de beoordeling, zodat dakventilatie en woningventilatie elkaar niet in de weg zitten.
Ons standpunt
Ventilatiepannen zijn een klein onderdeel van een dak, maar wij zien bijna dagelijks wat er gebeurt als het misgaat. Rotte panlatten, schimmel op het dakbeschot en pannen die na een storm in de tuin liggen. Vaak was het met een goede opbouw te voorkomen geweest.
Daarom plaatsen wij nooit zomaar een paar ventilatiepannen. We kijken eerst naar het hele dak: de luchtinlaat bij de dakvoet, de tengels, het onderdak, de nok en de verankering. Pas dan bepalen we hoeveel ventilatiepannen er nodig zijn en waar ze moeten komen. Soms is dat een kleine ingreep van een paar uur. Soms blijkt dat de opbouw onder de pannen niet deugt en is een renovatie de duurzamere keuze. Dat vertellen we u eerlijk, met een duidelijke offerte en een planning waar u op kunt rekenen.
Met meer dan 35 jaar ervaring in dakwerken weten we dat een dak één geheel is. Een goed geventileerd dak gaat langer mee en blijft stormvast. Daar staan we met ons werk en onze garantie achter.
Wellhuis
Laat uw dakventilatie gratis beoordelen
Twijfelt u of uw pannendak voldoende ventileert, of wilt u ventilatiepannen laten plaatsen? Wij komen langs voor een gratis dakinspectie, vrijblijvend en in heel Nederland. We bekijken de dakvoet, de nok, de pannen en waar mogelijk de zolder. Daarna krijgt u een helder advies over wat er nodig is.
Ziet u al vocht op zolder en weet u niet waar het vandaan komt? Dan sporen wij met lekdetectie de oorzaak op, voor eenmalig € 450. Voor het plaatsen van ventilatiepannen en ander werk aan uw hellend dak ontvangt u vooraf een offerte. Wij werken voor huiseigenaren, bedrijven, vastgoedbeheerders en verenigingen van eigenaars.
Veelgestelde vragen
Hoeveel ventilatiepannen heb ik nodig op mijn dak?
Als vuistregel geldt één ventilatiepan per 1,5 meter dakbreedte, ongeveer 1 meter onder de nok. Bij een dakvlak van 9 meter breed komt u dan op 6 ventilatiepannen per dakvlak. Bij een dakvlak langer dan 10 meter kunnen extra ventilatiepannen halverwege nodig zijn.
Kan ik een ventilatiepan zelf plaatsen?
Het wisselen van één pan lijkt eenvoudig, maar op een hellend dak loopt u valgevaar. Daarnaast moet de ventilatiepan precies passen op uw pannenmodel en moet het onderdak eronder kloppen. Een verkeerd geplaatste pan kan juist lekkage veroorzaken, dus laat dit bij voorkeur door een dakdekker doen.
Wat is het verschil tussen een ventilatiepan en een gewone dakpan?
Een ventilatiepan heeft dezelfde vorm en sluiting als de gewone pannen, maar heeft een afgeschermde opening. Daardoor kan vochtige lucht onder de pannen ontsnappen, terwijl regen buiten blijft. Ook helpt de opening om de overdruk onder de pannen bij storm op te heffen.
Hoe weet ik of mijn dak te weinig ventilatie heeft?
Signalen zijn condensdruppels of rijp aan de onderkant van het onderdak, zwarte of vochtige panlatten, schimmel op zolder en een muffe geur. Bij een dakinspectie stellen wij vast of het om condens of om een lekkage gaat. Zo weet u welke oplossing past.
Bronnen
- Een stormbestendig dak met ventilatiepannen, Wienerberger
- Zorg voor voldoende ventilatie van het dak, Wienerberger
- Belang van ventilatie van een keramisch dak, Wienerberger België
- Plaatsingsvoorschriften keramische dakpannen, Wienerberger België
- Bouwfysica, NEN

