Mos op dakpannen: schadelijk of niet, en wat u eraan doet

Een dun groen waas op uw dakpannen is meestal geen reden voor paniek. Dikke kussens mos zijn dat wel. Mos houdt water vast, en dat water gaat na een paar vorstnachten uw pannen te lijf. Ook spoelt het mos in de goot en kan het pannen een fractie optillen, zodat regen onder de pan door kan waaien. Of u iets moet doen, hangt dus af van hoeveel mos er zit, waar het zit en op welk type pan. In dit artikel leggen wij uit hoe u dat zelf beoordeelt, hoe mos veilig van het dak gaat en waarom wij een hogedrukreiniger op dakpannen bewust laten staan.

Kort samengevat

• Een lichte groene aanslag (algen) is vooral een schoonheidskwestie. Dikke plukken mos houden vocht vast en kunnen bij vorst schade geven aan poreuze pannen.
• Betonnen dakpannen begroeien sneller dan keramische. Noordzijdes, schaduwrijke daken en huizen bij bomen krijgen het meeste mos.
• Verwijder mos mechanisch en met beleid: losmaken, afborstelen, goten leeghalen. Een gewone hogedrukreiniger kan de toplaag van de pan beschadigen.
• Gebruik alleen middelen die in Nederland zijn toegelaten, en volg het etiket. Op een asbestdak laat u het mos zitten.
• Twijfelt u of het mos al schade heeft gedaan? Laat het dak dan eerst inspecteren voordat u gaat reinigen.

Inhoudsopgave

• Waarom mos en groene aanslag juist op uw dak groeien
• Betonnen en keramische dakpannen reageren anders
• Wanneer mos op uw dak echt schade doet
• Zo beoordeelt u uw dak vanaf de grond
• Mos veilig van uw dakpannen verwijderen
• Waarom wij geen hogedrukreiniger op dakpannen gebruiken
• Middelen tegen mos en groene aanslag
• Asbestdak met mos: niet aankomen
• Wat kost het om mos van uw dak te laten verwijderen?
• Voorkomen dat het mos terugkomt
• Onze kijk op mos op dakpannen
• Laat uw dak gratis inspecteren
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Waarom mos en groene aanslag juist op uw dak groeien

Wat wij op daken zien, is zelden alleen mos. Meestal is het een mengsel van drie soorten begroeiing. Algen geven de egale groene of zwartgroene waas, vaak de eerste fase. Mos vormt daarna de bekende groene kussentjes, vooral in de naden en aan de onderrand van de pannen. Korstmos ziet u als grijze, gele of oranje vlekjes die stevig op de pan vastgroeien.

Alle drie hebben hetzelfde nodig: vocht, schaduw en een ruw oppervlak om zich aan vast te hechten. Daarom zit het mos op de meeste daken niet overal even dik. Mos groeit vooral op noordgerichte daken, op ruwe pannen en in een bosrijke omgeving. Sporen worden door de wind verspreid, dus een buurt met veel begroeide daken geeft uw dak ook sneller een groene kleur.

In de praktijk zien wij een paar vaste patronen terug:

• Het noordelijke dakvlak is groen, het zuidelijke vrijwel schoon.
• Onder een grote boom zit het mos het dikst, omdat bladeren en takjes extra vocht en voeding vasthouden.
• Rond dakkapellen, schoorstenen en onder zonnepanelen blijft het langer nat en groeit het mos sneller.
• Op oudere pannen, waarvan de toplaag al wat ruwer is geworden, gaat de groei harder dan op nieuwe.

Dat laatste is belangrijk: mos is soms vooral een signaal dat de pannen ouder en poreuzer worden.

Betonnen en keramische dakpannen reageren anders

Niet elke pan is even gevoelig. Op betonnen dakpannen groeien eerder algen en mos dan op keramische. Beton heeft van zichzelf een ruwer, opener oppervlak. Volgens Vereniging Eigen Huis gaan keramische pannen ongeveer 75 jaar mee en betonnen ongeveer 40 jaar.

Op een geglazuurde of geëngobeerde keramische pan hecht mos minder makkelijk. Die laag is wel kwetsbaar: wie er hard op schuurt of met veel druk op spuit, krijgt hem dof of beschadigd. Daarna hecht mos juist beter. Een betonnen pan heeft vaak een coating die met de jaren slijt. Is die coating weg, dan neemt de pan meer water op.

Bij het beoordelen van een dak kijken wij dus altijd eerst naar het type pan en de leeftijd. Dat bepaalt hoe voorzichtig we moeten werken en of reinigen nog zin heeft.

Wanneer mos op uw dak echt schade doet

Een beetje mos maakt een pan niet lek. Het risico zit in de hoeveelheid en de tijd. Dit zijn de vier manieren waarop mos een dak in de loop van de jaren aantast.

Vocht en vorst

Mos werkt als een spons. Het houdt regenwater dagen vast, ook als de rest van het dak allang droog is. De pan blijft daardoor langer nat en neemt meer water op. Bevriest dat water, dan zet het uit en kan het scheuren of barsten in poreuze dakpannen veroorzaken. U ziet dat terug als afgeschilferde hoekjes en haarscheuren, meestal na een winter met veel wisselende vorst.

Verstopte dakgoten

Losgeraakt mos spoelt bij elke bui naar beneden en blijft in de goot liggen. Samen met blad vormt het een prop voor de afvoer. Verstopte dakgoten zijn een bekende oorzaak van daklekkage, net als gebroken, verschoven of ontbrekende pannen. Het water loopt dan over de rand, langs de gevel of de boeidelen, en soms naar binnen.

Opgetilde pannen

Dikke moskussens groeien in de overlap tussen twee pannen. Daar kunnen ze de bovenste pan een paar millimeter optillen. Bij harde wind met regen waait het water dan onder de pan door, op het onderdak of de panlatten. Dat merkt u vaak pas veel later, als er een vochtplek op zolder ontstaat.

Een sneller verouderend dak

Pannen die jarenlang nat blijven, verweren sneller. Pannen zijn aan vervanging toe wanneer ze poreus worden en lekkages veroorzaken, schrijft Vereniging Eigen Huis. Mos versnelt dat proces niet van de ene op de andere dag, maar over tien of twintig jaar maakt het wel verschil.

Zo beoordeelt u uw dak vanaf de grond

U hoeft niet het dak op om een eerste inschatting te maken. Met een verrekijker of een foto met inzoomen vanaf de straat ziet u al veel. Gebruik de tabel hieronder als richtlijn.

Ziet u op zolder vocht, dan is mos verwijderen niet de eerste stap. Dan wilt u eerst weten waar het water vandaan komt.

Mos veilig van uw dakpannen verwijderen

De aanpak die bij de meeste pannendaken het best werkt, is rustig en mechanisch. Milde reinigingsmiddelen, water en een zachte borstel of bezem zijn volgens Vereniging Eigen Huis de aangewezen manier. Zo werken wij zelf ook:

1. Eerst kijken, dan werken. Voordat er iets van het dak gaat, controleren we de pannen op breuk, scheurtjes en verschuivingen. Een kapotte pan veeg je anders zo los.
2. Het juiste moment kiezen. Mos komt het best los als het licht vochtig is. Kurkdroog mos verkruimelt, doorweekt mos maakt het dak glad. Bij vorst werken wij niet op pannen.
3. Grof mos losmaken. Met een kunststof schraper of stevige nylon borstel halen we de kussens uit de naden en van de onderrand. Altijd van boven naar beneden, in de richting van de pan, zodat er geen water of vuil onder de overlap wordt geduwd.
4. Nareinigen. Wat overblijft, borstelen we af met water en zo nodig een mild, toegelaten middel. Geen staalborstel en geen agressieve schuurmiddelen.
5. Goten en afvoeren leeghalen. Al het losgeraakte mos gaat uit de goten en hemelwaterafvoeren. Anders verplaatst u het probleem alleen.
6. Herstellen wat we tegenkomen. Een gebroken pan, een losse nokvorst of een slechte aansluiting bij de schoorsteen pakken we in dezelfde ronde aan.

Werken op hoogte

Een bemost dak is spekglad, ook op een droge dag. Pannen zijn niet gemaakt om op te lopen en kunnen onder uw gewicht breken. Wij werken met valbeveiliging, dakladders of een hoogwerker, afhankelijk van het dak. Hebt u zelf geen ervaring met werken op hoogte en geen goede valbeveiliging, ga dan niet op een hellend dak staan. Bij een lage aanbouw met een flauwe helling kunt u vanaf een stevige ladder met een telescopische borstel soms al veel bereiken, maar het hoofddak laat u beter aan een dakdekker over.

Waarom wij geen hogedrukreiniger op dakpannen gebruiken

De hogedrukreiniger lijkt de snelste oplossing, en het resultaat ziet er direct mooi uit. Toch adviseren wij het af voor dakpannen, en dat heeft drie redenen uit de praktijk.

Ten eerste haalt een harde straal niet alleen mos weg, maar ook een deel van de toplaag of coating van de pan. Het oppervlak wordt ruwer en neemt meer water op. Precies daar groeit mos daarna weer sneller op. Wie zo reinigt, staat vaak binnen een paar jaar opnieuw voor een groen dak.

Ten tweede spuit u met hoge druk water omhoog, onder de overlap van de pannen. Dat water komt op het onderdak en de panlatten terecht, waar het niet hoort.

Ten derde zien wij regelmatig dat pannen door de straal of door het lopen op een nat dak verschuiven of breken. De schade is daarna groter dan het mos ooit had kunnen veroorzaken.

Er bestaan reinigingsmethoden met lage druk of zonder druk, waarbij het middel het werk doet en het dak daarna wordt nagespoeld. Die zijn een stuk vriendelijker voor de pan. Welke methode bij uw dak past, hangt af van het type pan, de leeftijd en hoe dik het mos zit.

Middelen tegen mos en groene aanslag

In de bouwmarkt staan tientallen flessen met anti-mos, algenreiniger of dakshampoo. Let goed op wat u koopt. Biociden en gewasbeschermingsmiddelen mogen in Nederland alleen verkocht en gebruikt worden als ze zijn toegelaten. Het Ctgb beoordeelt die middelen, en u gebruikt ze alleen zoals op het etiket staat. Een middel dat mos doodt, valt in die categorie. Een toegelaten middel herkent u aan het toelatingsnummer op de verpakking.

Een paar praktische punten uit onze ervaring:

• Lees waarvoor het middel is toegelaten. Een middel voor terrassen is niet automatisch bedoeld voor daken. Staat dak niet in de gebruiksaanwijzing, gebruik het daar dan niet.
• Denk aan wat er onder het dak ligt. Alles wat u op het dak sproeit, spoelt via de goot naar de regenton, de tuin of het riool. Planten, vijvers en huisdieren rond het huis verdienen aandacht.
• Huismiddeltjes zijn geen wondermiddel. Groene zeep met water helpt bij een lichte aanslag om het dak schoon te borstelen. Bleek, soda of chloor op pannen raden wij af: ze kunnen de toplaag aantasten en zijn slecht voor het groen rond uw huis.
• Verwacht niet dat een middel alles oplost. Dikke kussens moeten er hoe dan ook mechanisch af. Een middel helpt vooral bij de laatste resten en de algenwaas.

Asbestdak met mos: niet aankomen

Woont u in een huis of hebt u een schuur of garage die vóór 1994 is gebouwd, dan kan de dakbedekking asbest bevatten. Denk aan golfplaten of kunstleien. Hier geldt een duidelijke regel: laat mos op een asbestdak zitten. Verwijderen kan het oppervlak beschadigen, waardoor asbestvezels vrijkomen. Weer, wind en mos laten zo’n dak bovendien verweren, dus wie een asbestdak heeft, gaat beter op zoek naar een plan om het te laten saneren dan naar een borstel. Twijfelt u of uw dak asbest bevat, laat het dan eerst onderzoeken door een gecertificeerd asbestinventarisatiebureau.

Wat kost het om mos van uw dak te laten verwijderen?

Een eerlijke prijs zonder het dak te hebben gezien, bestaat niet. De kosten hangen vooral af van:

• De oppervlakte. Een rijtjeshuis met één bemost dakvlak is iets anders dan een vrijstaande woning met vier dakvlakken en een dakkapel.
• De bereikbaarheid. Kunnen we met dakladders werken, of is een hoogwerker of steiger nodig? Bij een appartementencomplex of bedrijfspand weegt dit zwaar mee.
• Hoe dik het mos zit. Een algenwaas is sneller weg dan jaren opgebouwde moskussens.
• De staat van de pannen. Moeten er pannen vervangen worden, of is er herstel nodig aan de nok of rond de schoorsteen?
• Eventuele nabehandeling. Kiest u na het reinigen voor een behandeling die nieuwe aanslag tegengaat, dan komt dat erbij.

Wij combineren het verwijderen van mos vaak met het reinigen van de dakgoten en een controle van de pannen. Dan hoeft er maar één keer gesteigerd of een hoogwerker ingezet te worden. Ter vergelijking: Vereniging Eigen Huis rekent met gemiddeld zo’n €15.000 aan woningonderhoud per vijf jaar, ongeveer €250 per maand. Een dak dat op tijd schoon en dicht wordt gehouden, voorkomt dat een flink deel daarvan in herstel na lekkage gaat zitten.

Voorkomen dat het mos terugkomt

Helemaal mosvrij houden lukt op een noordzijde onder bomen nooit. Wel kunt u de groei flink afremmen.

• Houd de goten vrij. Laat ze minstens één keer per jaar schoonmaken, het liefst na de bladval in het najaar. Vrije goten zorgen dat water snel wegloopt en het dak sneller opdroogt.
• Snoei overhangende takken. Meer licht en wind op het dak betekent een droger dak. Dat is vaak de goedkoopste maatregel.
• Laat het dak periodiek controleren. Een verschoven of gebroken pan houdt water vast en is een ideale plek voor nieuwe groei. Achterstallig onderhoud kan bovendien gevolgen hebben voor uw verzekering als er toch een lekkage ontstaat.
• Wacht niet tot het kussens zijn. Wie elke paar jaar de beginnende groei laat weghalen, heeft veel minder werk en risico dan wie tien jaar wacht.
• Denk na over een beschermende behandeling. Na een goede reiniging kan een behandeling helpen tegen snelle nieuwe aanslag. Dat is niet voor elk dak zinvol: op oude, al poreuze pannen kiest u soms beter voor vervanging van de slechtste pannen. Wij adviseren per dak, niet automatisch de duurste optie.

Onze kijk op mos op dakpannen

In ruim 35 jaar dakwerk hebben wij veel groene daken gezien. Wat ons opvalt: het mos zelf is zelden het grootste probleem. Het probleem is wat er onder en rondom zit. Een verschoven pan, een goot die al jaren niet leeg is geweest, een nok waarvan de specie loszit. Mos maakt die zwakke plekken alleen erger.

Daarom beginnen wij nooit met borstelen. Wij beginnen met kijken. Bij een dakinspectie lopen we het hele dak na, kijken we naar het type pan en de leeftijd, en vertellen we u eerlijk wat er nodig is. Soms is dat alleen de goten leeghalen en het mos uit de naden halen. Soms is het verstandiger om eerst een paar pannen te vervangen of de aansluiting bij de schoorsteen te herstellen, en pas daarna te reinigen.

Wat wij u afraden, is in paniek naar de hogedrukreiniger grijpen of zelf op een glad dak klimmen. Dat levert vaker schade op dan het mos ooit had gedaan. Een dak is een investering voor tientallen jaren. Het verdient vakwerk met een duidelijke planning en garantie.

Wellhuis

Laat uw dak gratis inspecteren

Twijfelt u of het mos op uw dak al schade heeft gedaan, of wilt u weten welke aanpak bij uw pannen past? Wij komen graag langs voor een gratis dakinspectie. U krijgt een duidelijk verslag van wat we zien en een heldere offerte, zonder verrassingen achteraf.

Vinden we gebroken of verschoven pannen, dan verzorgen we de dakreparatie meteen in dezelfde planning. Komt er al water binnen, dan kunt u terecht bij onze spoedservice bij daklekkage. Is de bron van een lekkage niet te vinden, dan sporen we die op met professionele lekdetectie voor €450. Meer over onderhoud en renovatie van pannendaken leest u op onze pagina over het hellend dak. Wij werken voor huiseigenaren, bedrijven, VvE’s en vastgoedbeheerders in heel Nederland.

Veelgestelde vragen

Is mos op het dak erg?

Een dun laagje is vooral cosmetisch. Dikke kussens houden vocht vast, wat bij vorst scheurtjes in poreuze pannen kan geven, en ze verstoppen de goten. Zit er veel mos, laat het dan binnen een of twee seizoenen verwijderen en de pannen meteen controleren.

Wat is het beste middel tegen mos op dakpannen?

Het belangrijkste middel is mechanisch: losschrapen en afborstelen met een zachte borstel en water. Een middel helpt bij de resten en de algenwaas, maar gebruik alleen een middel met een Nederlandse toelating dat volgens het etiket voor daken bedoeld is. Op een asbestdak gebruikt u niets en laat u het mos zitten.

Wanneer kunt u mos het best laten verwijderen?

In het voorjaar en het najaar, als het mos licht vochtig is en goed loskomt. Bij vorst werken we niet op pannen, en in een hete, droge periode verkruimelt het mos. Combineer het met het najaarsschoonmaken van de goten, dan gaat al het losse mos er in één keer uit.

Komt mos terug na het verwijderen?

Op een schaduwrijke noordzijde komt het op den duur altijd terug, maar veel langzamer als de pannen niet beschadigd zijn. Vrije goten, gesnoeide takken en een periodieke controle houden de groei beperkt. Een beschermende behandeling na het reinigen kan helpen, afhankelijk van het type en de staat van de pan.

Kan ik zelf mos van mijn dak verwijderen?

Vanaf een stevige ladder kunt u bij een lage aanbouw met een telescopische borstel een eind komen. Een hellend hoofddak is glad en pannen breken onder uw gewicht, dus zonder valbeveiliging en ervaring raden wij dat af. Laat in dat geval een dakdekker het werk doen, die meteen kan zien of er herstel nodig is.

Bronnen

Vereniging Eigen Huis: Dakpannen vervangen en onderhoud
Vereniging Eigen Huis: Wat te doen bij daklekkage
Vereniging Eigen Huis: Wat kost onderhoud
RTL Wonen: Let hierop bij het verwijderen van mos van je dak
Rijksoverheid: Toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden
Milieu Centraal: Veilig omgaan met een asbestdak of -gevel
Milieu Centraal: Dak met asbest